What is Penny Stock in Punjabi

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ What is Penny Stock in Punjabi ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਦਸ ਜਾਂ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ, ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ BSE ਅਤੇ NSE ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਲਿਸਟਿਡ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਢਾਂਚਾ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਿਹਤ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਸਤਾ ਸੌਦਾ ਹੈ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਕੀਮਤ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਦਸ ਰੁਪਏ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਵਾਲਾ, ਜੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਏ ਕੁੱਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਲਈ ਕੀਮਤ ਵੇਖ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

1. What is Penny Stock

ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ What is Penny Stock in Punjabi ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ₹10 ਤੋਂ ਘੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸਕ (ਖਤਰਾ) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫਾ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਵੇਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

2. ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਤਨ ਪਾਰੇਖ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਅਸਰ

ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕੇਤਨ ਪਾਰੇਖ ਘੁਟਾਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ । ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਬੀ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2001 ਤੋਂ ਇੰਡੈਕਸ ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਰਕੀਟ-ਵਾਈਡ ਸਰਕਟ ਬ੍ਰੇਕਰ ਸਿਸਟਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ । ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਦਸ, ਪੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ । ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦਲਾਲ ਅਤੇ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਵੀਡੀਓ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਤਕਨੀਕ ਬਦਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਲਗਭਗ ਉਹੀ ਹੈ ।

3. ਸਰਕਟ ਫਿਲਟਰ ਸਿਸਟਮ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਹਰ ਸ਼ੇਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੰਨੀ ਕੀਮਤ ਵਧ ਜਾਂ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਕਟ ਫਿਲਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇੰਡੈਕਸ ਆਧਾਰਿਤ ਸਰਕਟ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਟਾਕ ਸਰਕਟ ਸਿਰਫ ਉਸ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਸਰਕਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਪਾਰ ਰੁਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵੀਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਲਈ ਵਪਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਕਟ ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਦਿਨ ਲੋਅਰ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਪਰ ਸਰਕਟ ਵੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੇ-ਵੇਚੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ: ਪੈਨੀ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ (ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ) ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਰਕਟ ਸਿਸਟਮ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4. ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ Liquidity ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਏ ਕਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸੌ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਹੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਿਡ ਅਤੇ ਆਸਕ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

ਘੱਟ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਕੋਈ ਗਰੁੱਪ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਫਲੋਟ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਬੁਨਿਆਦ ਤੇ ਹੀ ਪੰਪ ਐਂਡ ਡੰਪ ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

5. ਪੰਪ ਐਂਡ ਡੰਪ ਸਕੀਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ

1. ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ – ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ

ਇਹ ਸਕੀਮ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਧਿਆਨ ਖਿੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਕੀਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਉਛਾਲ ਨਾ ਆਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।

2. ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ – ਪ੍ਰਚਾਰ

ਜਦੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਫੈਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਕਸਰ ਇਹਨਾਂ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੁਪਤ ਸੌਦੇ, ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਇਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੇਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ।

3. ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ – ਵੇਚਣਾ

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਕੀਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਵਿਕਰੀ ਦਬਾਅ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਅਰ ਸਰਕਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਖਰੀਦਦਾਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਖਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਸਨ ।

6. ਸੇਬੀ ਦੇ ਫਿਨਫਲੂਐਂਸਰ ਸੰਬੰਧੀ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ

ਸੇਬੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਅਤੇ ਫਿਰ 29 ਜਨਵਰੀ 2025 ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਰਾਹੀਂ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਨਫਲੂਐਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਖਤੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਸਰਕੂਲਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਲਾਈਵ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਮਤ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੇਬੀ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ।

ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੇਬੀ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਜੇ ਕੋਈ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਪੋਸਟ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ।

7. ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਛੋਟੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ, ਬੈਲੰਸ ਸ਼ੀਟ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬੀ.ਐਸ.ਈ ਅਤੇ ਐਨ.ਐਸ.ਈ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਿਰਫ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਮੁਨਾਫਾ ਅਸਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ-ਵਾਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ।

ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਿਰਵੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨਕਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਡੀਟਰ ਬਦਲਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ।

ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਦੇਖਣ ਲਈ BSE ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਤੇ ਜਾਓ । ਜਦੋ ਤੁਸੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਤੇ ਜਾਉਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ Page ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ।

2. ਜਿਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ Search ਦਾ Button ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਪਨੀ Type ਕਰੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿ TCS । Search ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੰਪਨੀ ਖੁਲ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ Side ਤੋ ਦੇਖੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ । ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ।

8. ਪਛਾਣਨ ਯੋਗ ਲਾਲ ਝੰਡੀਆਂ

ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਕੇਤ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਵੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਖੁਦ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਕਈ ਸੰਕੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਧਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:

• ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਅਚਾਨਕ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਜਾਂ ਖਣਿਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ
• ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਿਰਵੀ ਸ਼ੇਅਰ
• ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵੌਲਿਊਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਦਿਨ ਅੱਪਰ ਸਰਕਟ ਲੱਗਣਾ
• ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਵੱਡੀ ਬੋਨਸ, ਸਪਲਿਟ ਜਾਂ ਰਾਈਟਸ ਇਸ਼ੂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ
• ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਗਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਦਬਾਅ
• ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਪਤੇ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਤੀਆਂ

9. ਏ.ਐਸ.ਐਮ ਅਤੇ ਜੀ.ਐਸ.ਐਮ ਢਾਂਚਾ

ਭਾਰਤੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕੀਮਤ ਵਾਧੇ ਜਾਂ ਵੌਲਿਊਮ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਾਅ, ਜਿਸਨੂੰ ਏ.ਐਸ.ਐਮ AMS (Asset Management System) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਮਾਰਜਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਡ ਟੂ ਟ੍ਰੇਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ । ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਡਿਡ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਮੈਜ਼ਰ, ਯਾਨੀ ਜੀ.ਐਸ.ਐਮ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਢੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਇਹਨਾਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੂਚੀ ਵੇਖਣਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਦਤ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

10. ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੀੜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫੋਮੋ FOMO (Fear of Missing Out) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਡਰ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਏ ਹੀ ਭੀੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹੋਰ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਘਟਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਐਵਰੇਜਿੰਗ ਡਾਊਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀਮਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

11. ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਫਿਰ ਵੀ ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦਾ ਢੰਗ ਜ਼ਰੂਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ:

• ਕੁੱਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ
• ਕਦੇ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੱਚਤ ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਉਣਾ
• ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ
• ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਵੰਡਣਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾ ਲਾਉਣਾ
• ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨਾ ਕਿ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੇਬੀ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ

12. ਸਿੱਟਾ

ਪੈਨੀ ਸਟਾਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਚਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਓਨੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸਕ ਘੁਟਾਲੇ, ਸਰਕਟ ਫਿਲਟਰ ਸਿਸਟਮ, ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਪੰਪ ਐਂਡ ਡੰਪ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਸੇਬੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਨਿਯਮ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ – ਬਿਨਾਂ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਇੱਕ ਜੂਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ।

ਬੇਦਾਅਵਾ (Disclaimer): ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿੱਤੀ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਪੈਨੀ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੇਰਾਫੇਰੀ (Pump and Dump) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਖੁਦ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀਆਂ ASM ਜਾਂ GSM ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਪੂੰਜੀ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੇਬੀ (SEBI) ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਰਾਇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।