What is IPO in Punjabi

ਅੱਜ ਦਾ ਬਲੋਗ What is IPO in Punjabi ਤੇ ਹੈ । ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣਾ ਆਈਪੀਓ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਚਾਹ ਵਾਲੀ ਮੇਜ਼ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ । ਕਈ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲ ਤੇ ਪੈਸੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਜਦਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਚੰਗੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ IPO ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ, ਕੰਪਨੀ ਇਹ ਰਸਤਾ ਕਿਉਂ ਚੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ IPO ਆਈਪੀਓ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਈਏ ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ Certified Financial Advisor ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ ।

1. IPO ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ

IPO ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹੈ Initial Public Offering ਇਨੀਸ਼ੀਅਲ ਪਬਲਿਕ ਆਫਰਿੰਗ । ਸਿੱਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ IPOP ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਮੋਟਰ, ਸੰਸਥਾਪਕ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਫਰਮਾਂ । ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ IPO ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹੀ ਕੰਪਨੀ ਹੁਣ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ IPO ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ । ਜੇ ਕੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਗੱਲ ਓਪਰੀ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹੀ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ Stock Market in Punjabi ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਅਰ, ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।

2. ਕੰਪਨੀਆਂ IPO ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਉਂ ਚੁਣਦੀਆਂ ਹਨ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ IPO ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਵਧਾਉਣ, ਨਵੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਲਾਉਣ, ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਿਆਜ ਦੇਣਾ, ਪਰ IPO (Initial Public Offering) ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ । ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਸਾਖ ਵਧਾਉਣਾ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ Stock Exchange ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਨਤਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਦੇਖਣ । ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ IPO ਆਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਇਹ ਪੈਸਾ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਜੇ ਪੈਸਾ ਵਪਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਪੈਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰੈੱਡ ਹੈਰਿੰਗ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ ।

3. IPO ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ

IPO (Initial Public Offering) ਆਈਪੀਓ ਲਿਆਉਣਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਲਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ਕੁਝ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਚੈਂਟ ਬੈਂਕਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਬੈਂਕਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਜਿਸਨੂੰ ਡਿਊ ਡਿਲੀਜੈਂਸ Due Diligence ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਸੇਬੀ SEBI ਕੋਲ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾਖਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਡਰਾਫਟ ਰੈੱਡ ਹੈਰਿੰਗ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ, ਜੋਖਮ, ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸੇਬੀ SEBI ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ।

ਸੇਬੀ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਵੱਡੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਰੋਡ ਸ਼ੋਅ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਫੰਡ ਹਾਊਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ IPO (Initial Public Offering) ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਈਪੀਓ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦੀ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਬੋਲੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ Stock Exchange ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ:

1. ਕੰਪਨੀ ਮਰਚੈਂਟ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ
2. ਸੇਬੀ ਕੋਲ ਡਰਾਫਟ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
3. ਸੇਬੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
4. ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਰੋਡ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
5. ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੋਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ
6. ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

This Image is Created by Chat GPT

4. IPO ਆਈਪੀਓ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਆਈਪੀਓ IPO (Initial Public Offering) ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਫਿਕਸਡ ਪ੍ਰਾਈਸ ਇਸ਼ੂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਬੁੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਇਸ਼ੂ । ਫਿਕਸਡ ਪ੍ਰਾਈਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਖੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬੱਸ ਇੱਕੋ ਭਾਅ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿਕਦੇ ਹਨ ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਡੇ ਆਈਪੀਓ IPO (Initial Public Offering) ਬੁੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਸ ਬੈਂਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 100 ਤੋਂ 110 ਰੁਪਏ, ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਟ-ਆਫ ਪ੍ਰਾਈਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਈਪੀਓ IPO (Initial Public Offering) ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ ਹੈ ਫਰੈਸ਼ ਇਸ਼ੂ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਸਾ ਸਿੱਧਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦੂਜਾ ਹੈ ਆਫਰ ਫਾਰ ਸੇਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਓ.ਐਫ.ਐਸ. OFS (Offer For Sale) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਸਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ । ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਜਾਂ IPO ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਫਰੈਸ਼ ਇਸ਼ੂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਓ.ਐਫ.ਐਸ. ਹੈ ।

5. IPO ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ

IPO ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਾ Demat Account ਅਤੇ ਟਰੇਡਿੰਗ ਖਾਤਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬ੍ਰੋਕਰ ਕੋਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਰਾਹੀਂ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਲਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਅਲਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਓਨਾ ਪੈਸਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਬਲਾਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੋਰਟਲ ਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਐਪਾਂ ਜਿਵੇਂ Zerodha, Groww ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ।

ਅਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਲਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਆਈਪੀਓ IPO ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸ਼ੇਅਰ ਲਈ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ, ਸਗੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਲੀ ਲਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਟੇਲ ਕੋਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਾਰੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਆਈਪੀਓ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਓਵਰ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ Over-Subscription ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਲਾਟਰੀ ਵਾਂਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।

This Image is Generated by Chat GPT do not considered it as original IPO Details

1. ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ

ਮੰਨ ਲਓ ABC ਟੈਕ ਲਿਮਟਿਡ ਨਾਮ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣਾ ਆਈ.ਪੀ.ਓ. IPO ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼, ਰਿਟੇਲ ਕੋਟਾ ਅਤੇ ਅਲੋਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ:

1. ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼

• ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ: ₹100 ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ
• ਲਾਟ ਸਾਈਜ਼: 150 ਸ਼ੇਅਰ
• ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ (1 ਲਾਟ): 150 ਸ਼ੇਅਰ × ₹100 = ₹15,000
• ਨਿਯਮ: ਤੁਸੀਂ 1 ਲਾਟ (150 ਸ਼ੇਅਰ), 2 ਲਾਟਾਂ (300 ਸ਼ੇਅਰ) ਜਾਂ 3 ਲਾਟਾਂ (450 ਸ਼ੇਅਰ) ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ 151 ਜਾਂ 200 ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਲਾਟ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਲਈ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ।

2. ਰਿਟੇਲ ਕੋਟਾ ਸੀਮਾ

• ਰਿਟੇਲ (ਆਮ) ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ IPO ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ₹2,00,000 ਤੱਕ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਇਸ IPO ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 13 ਲਾਟਾਂ (1,950 ਸ਼ੇਅਰ = ₹1,95,000) ਲਈ ਹੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 14 ਲਾਟਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹2,10,000 ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ₹2 ਲੱਖ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।

3. ਓਵਰ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੰਡ

• ਸਥਿਤੀ: ਮੰਨ ਲਓ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ 10,000 ਲਾਟਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ 1,00,000 ਲਾਟਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਯਾਨੀ ਆਈ.ਪੀ.ਓ. 10 ਗੁਣਾ ਓਵਰ-ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬ ਹੋ ਗਿਆ)।
• ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਸਿਸਟਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ 1,00,000 ਆਵੇਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੈਂਡਮ (Random) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ 10,000 ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੇਗਾ।
• ਇਹਨਾਂ 10,000 ਚੁਣੇ ਗਏ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 1-1 ਲਾਟ (150 ਸ਼ੇਅਰ) ਅਲੋਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
• ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ 90,000 ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ (ASBA) ਵਾਪਸ ਅਨਬਲਾਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

6. ਗ੍ਰੇ ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਯਾਨੀ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਕੀ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਆਈਪੀਓ IPO ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਦਾ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਤੇ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ । ਜੇ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. 50 ਰੁਪਏ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਓਨੇ ਵੱਧ ਭਾਅ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ ।

ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ-ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੌਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਅ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਸਨੂੰ ਗੀਤਾ ਦਾ ਵਾਕ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਰਾ ਪੈਸਾ ਇਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ । ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਕੜੇ, ਉਸਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ, ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖਣੀ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ।

ਕਈ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁਨਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਾਟ ਭਰ ਦੇਣ । ਇਸ ਲਈ ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸਮਝੋ, ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਲਓ ।

7. IPO ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਜਾਂਚੋ

ਹਰ IPO ਆਉਣ ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਜਾਂ Document ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੈਸਾ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਨਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਵੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਸੰਕੇਤ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਬੋਝ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ।

ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਯਾਨੀ Valuation ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ IPOP ਆਈਪੀਓ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਗਿਣ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕੰਪਨੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਿਆ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਵਾਦ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ । ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੱਸ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੋ:

• ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
• ਕੰਪਨੀ ਸਿਰ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਕਿੰਨਾ ਹੈ
• ਪੈਸਾ ਫਰੈਸ਼ ਇਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਓ.ਐਫ.ਐਸ. ਵਿੱਚ
• ਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਜਿਬ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
• ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ

8. IPO ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਲਾਉਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵੀ ਸਮਝੋ

IPO ਆਈਪੀਓ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਮਤਲਬ ਪੱਕਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ, ਜਦਕਿ ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਈਪੀਓ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ੂ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਨੈਗੇਟਿਵ ਲਿਸਟਿੰਗ Negative Listing ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਈਪੀਓ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਆਮ ਮਾਹੌਲ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਈਪੀਓ ਵੀ ਵਧੀਆ ਲਿਸਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਕੜੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਖਮ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਹੀ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਲਿਸਟਿੰਗ ਗੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਗਲਤ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਾ-ਦੇਖੀ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹਾਈਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਬੱਚਤ ਇੱਕੋ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ । ਪੈਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਈਪੀਓ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਧੇ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ।

9. IPO, ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਚੁਣੀਏ

ਇਹ ਸਵਾਲ ਲਗਭਗ ਹਰ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਈਏ, ਸਿੱਧੇ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੀਏ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ Mutual Fund ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੀਏ । ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਂ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਈਪੀਓ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਅਸਿੱਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ ।

10. ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਸਬਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ । ਹਰ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਓ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਸਮਝ ਹੋਵੇ । ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਗਲਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਸਟਿੰਗ ਗੇਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ Emergency Fund ਬੱਚਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਆਦਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਆਈਪੀਓ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਰਗਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਹਰ ਆਈਪੀਓ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਸਗੋਂ ਆਈਪੀਓ, ਸਿੱਧੇ ਸ਼ੇਅਰ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ । ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸੋਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ।

11. IPO ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ

ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸੇਬੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਿਰਪੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਯੋਗ ਸੰਸਥਾਗਤ ਖਰੀਦਦਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਊ.ਆਈ.ਬੀ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ, ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਗੈਰ-ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਨ.ਆਈ.ਆਈ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਯਾਨੀ ਵੱਡੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਫਰਮਾਂ ।

12. ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖੀਏ ਜਾਂ ਵੇਚ ਦੇਈਏ

ਸ਼ੇਅਰ ਅਲਾਟ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ । ਜੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਚੰਗੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਈ ਲੋਕ ਤੁਰੰਤ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਕਸਦ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਗੇਨ ਲਈ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਤੇ ਵੇਚ ਦੇਣਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵੇਚਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੇਖੋ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ । ਜੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਕੜੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਆਮ ਮਾਹੌਲ ਕਰਕੇ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਰ ਰੱਖਣਾ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ।

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤਿਮਾਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ । ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਨੀ ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ ਜਨਤਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਆਈਪੀਓ ਵੇਲੇ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਤੇ ਖਰੀ ਉਤਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕੋਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਦਾ । ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੈਸਾ ਲਾ ਕੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ।

13. ਆਖਰੀ ਗੱਲ

ਆਈਪੀਓ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦੀ ਛੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਮੌਕਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਇਹ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ, ਜੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ । ਜੇ ਕੋਈ ਆਈਪੀਓ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਿਆ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਵਧੀਆ ਆਈਪੀਓ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ । ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਆਈਪੀਓ ਆਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕੋ, ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਲਓ।

14. ਬੇਦਾਅਵਾ (Disclaimer):

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਪੱਕੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ । ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਨ, ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ Financial Advisor ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਹਾਨੀ (ਨੁਕਸਾਨ) ਲਈ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ (we are not responsible for your profit and loss)। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਦ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ।