Stock Market in Punjabi: ਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜੂਆ ਹੈ? ਆਓ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣੀਏ

ਅਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ Stock Market in Punjabi ਦਾ ਹੈ । ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ – ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਨਾ ਲਾਈਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਜੂਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਵੀ । ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ?

ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ Stock Market in Punjabi ਬਾਰੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣ ਸਕੇ । ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਜੂਆ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਲੇਖ ਕੋਈ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

1. ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਕੀ ਹੈ? (Stock Market in Punjabi)

ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਸ਼ੇਅਰ” ਸ਼ਬਦ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹਿੱਸਾ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਾਲਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ।

ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਜਿਹੀ ਮਿਸਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ । ਮੰਨ ਲਓ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ । ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਆਟਾ ਚੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਚੱਲਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ੀਨ ਲਿਆਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਟਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿਓ ਤਾਂ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੱਕੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਹੁਣ ਜੋ ਵੀ ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਦੇਣਗੇ, ਓਹੀ ਹੁਣ ਉਸ ਚੱਕੀ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ । ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਸ ਫਰਕ ਇੰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕਿਟ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਹੁਣ ਜੇ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੱਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵਧੀਆ ਚੱਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਅਤੇ ਜੇ ਚੱਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ ।

2. ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਉਂ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ ?

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੈ । ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਨਵੀਂ ਫੈਕਟਰੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਰਕਮ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਆਜ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚ ਕੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਸਕੇ । ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਜਿੰਨੇ ਪੈਸੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਾਏਗਾ, ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਣਗੇ । ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਲਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਘੱਟ ਲਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੈਸਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ IPO (Initial Public Offering) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਰੀਦੇ ਅਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ Stock Market in Punjabi ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ।

3. NSE, BSE, Nifty ਅਤੇ Sensex ਕੀ ਹਨ ?

ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜੋ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੇ ਅਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ – ਇੱਕ ਹੈ BSE ਯਾਨੀ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ NSE ਯਾਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਮਝ ਲਓ, ਜਿਵੇਂ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੱਸ ਇੱਥੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਕਦੇ ਹਨ ।

ਹੁਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਕੜੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਮਾਰਕਿਟ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਨੰਬਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ – ਸੈਂਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ । ਸੈਂਸੈਕਸ BSE ਦੀਆਂ 30 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਔਸਤ ਹਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ NSE ਦੀਆਂ 50 ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ । ਜਦੋਂ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਅੱਜ ਸੈਂਸੈਕਸ 300 ਅੰਕ ਡਿੱਗਿਆ”, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ 30 ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਔਸਤਨ ਹਾਲ ਅੱਜ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ । ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ।

4. ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਫਰਕ ਕੀ ਹੈ

ਹੁਣ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ‘ਤੇ । ਜੂਆ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਣ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਹੈ । ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

ਇਸ ਸਾਰਣੀ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਪੈਸਾ ਲਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ ਉਹੀ ਬੰਦਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਲਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮਾਰਕਿਟ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਬੱਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ।

5. ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਜੂਆ ਕਿਉਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੀ ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ । ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਸੁਣੀ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਪੈਸਾ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਕਰਦੀ ਕੀ ਹੈ ।

ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਪੈਸਾ ਲਾਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਅਮੀਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ । ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਬਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਖੁਦ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾ-ਪੂੰਜੀ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਆਂਡੇ ਇੱਕੋ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣੇ । ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਗਲਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

6. ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਿਸਾਲ

ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਿਸਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ । ਮੰਨ ਲਓ ਦੋ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ । ਦੋਹਾਂ ਕੋਲ 10,000 ਰੁਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸਮਝੇ, ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰਦੀਪ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪਿਛਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਘਬਰਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਜੂਆ ਹੈ । ਗੁਰਦੀਪ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਲਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਤੀਜੇ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

7. ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਕਿਉਂ ਲਾਈਏ

ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਰੱਖਣ ਜਾਂ FD ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲਾਈਏ । ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ । ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਐਕਟਿਵ ਇਨਕਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਬਚਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੈਸਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਪੈਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਘਰ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੋਈਏ, ਉਸਨੂੰ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੇ ਮੈ ਇਕ ਬਲੋਗ ਵੀ ਲਖਿਆ ਹੈ Active and Passive Income in Punjabi

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਾਊਂਡਿੰਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਖਾਸ ਕਰਕੇ SIP (Systematic Investment Plan) ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੈਸਾ ਲਾ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਫੰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਤੀਜੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

8. ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਜਾਂ ਵੇਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ।

• ਪਹਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਸੇਵਿੰਗ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ । ਇਸ ਖਾਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੈਸਾ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਇਸੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
• ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਅਰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੈਂਕ ਪਾਸਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
• ਤੀਜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਖਾਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਖਾਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।

9. ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਾਹਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਣ । ਖਾਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਸਹੀ ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ । ਜੋ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡ ਜਾਂ ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਅਖੀਰਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਐਪ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਂ ਫੰਡ ਲੱਭਣਾ, ਰਕਮ ਭਰਨਾ ਅਤੇ ਆਰਡਰ ਦੇਣਾ । ਪਰ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਲਤੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ।

10. ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

• ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਸਾ ਨਾ ਲਾਓ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਆਈ ਕੋਈ ਵੀ “ਟਿਪ” ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।
• ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ। ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾ-ਪੂੰਜੀ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਿਟ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
• ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਹੈ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ। ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਸਬਰ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਚੌਥੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪੈਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਲਾਉਣਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾ ਡੁੱਬੇ।
• ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਪੈਸਾ ਲਾਓ ਜਿਸਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਾ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

11. ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦੇ । ਜਦੋਂ ਮਾਰਕਿਟ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਥੱਲੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ । ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਹੀ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਲਈ ਪੈਸਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਖਬਰ ‘ਤੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੈਸਾ ਕਿਸ ਟੀਚੇ ਲਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਵੇ, ਘਰ ਖਰੀਦਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਲਈ ਬਚਤ ।

ਤੀਜੀ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਟੂਲ ਜਾਂ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਣੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇੰਟਰਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰ ਵਾਰ ਮੁਨਾਫਾ ਮਿਲੇਗਾ”, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰ ਵਾਰ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ । ਜੋ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

12. ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਰਕ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਅੱਜ ਖਰੀਦੋ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵੇਚ ਦਿਓ । ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਤਰਾ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਅ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਨਵੈਸਟਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਜੋ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਅ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੋ ਲੋਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੂਆ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

13. ਸਿੱਟਾ

ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਜੂਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੈਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਮਸ਼ੀਨ, ਅਤੇ Stock Market in Punjabi ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਜੂਏ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ।

14. ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ।