What is Demat Account in Punjabi

ਅੱਜ ਦਾ ਬਲੋਗ What is Demat Account in Punjabi ਉੱਤੇ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਹੈ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ Demat Account । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ । ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਬੜੀ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਕਿਵੇਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੰਦੇ ਲਈ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬਿਨਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ ।

1. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ

ਡੀਮੈਟ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ Dematerialisation ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ । ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਇਸ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ । ਇਹ ਕਾਗਜ਼ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਕਾਗਜ਼ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਪਾਟ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਨੇ ਇਸ ਪੂਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ।

ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੇਅਰ, ਬਾਂਡ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗੱਠੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਫਿਰਨਾ ਪੈਂਦਾ । ਜਿਵੇਂ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਢਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਦੇ ਹਨ ।

2. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਾਗਜ਼ੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੌਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ – ਨਕਲੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਾ ਲੈਣਾ, ਟਰਾਂਸਫਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣਾ, ਕਾਗਜ਼ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਸਨ । 1996 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ National Securities Depository Limited ਯਾਨੀ NSDL ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ Central Depository Services Limited ਯਾਨੀ CDSL ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਂਭਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਵਧੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਘਟੀ ਅਤੇ ਟਰੇਡਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ । ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡੀਮੈਟ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । SEBI (Securities and Exchange Board of India) ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਹਿੱਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ ।

3. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਅਤੇ ਟਰੇਡਿੰਗ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਫਰਕ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਅਤੇ ਟਰੇਡਿੰਗ ਅਕਾਊਂਟ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ । ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੱਖਰਾ । ਟਰੇਡਿੰਗ ਅਕਾਊਂਟ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਅਰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਟਰੇਡਿੰਗ ਅਕਾਊਂਟ ਰਾਹੀਂ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਚਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦੋਵੇਂ ਅਕਾਊਂਟ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਖਾਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

This Image is generated by Chat GPT

4. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ । ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ IPO ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਂਡ ਖਰੀਦਣਾ ਅਤੇ ਈਟੀਐਫ ETF ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣਾ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ ।

ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

• ਸ਼ੇਅਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਗੁਆਚਣ, ਪਾਟਣ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
• ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
• IPO, ਬੌਂਡ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਖਾਤਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਡਿਵੀਡੈਂਡ, ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਭ ਸਿੱਧੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

5. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿਸਟਮ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ – ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ, ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਸੀਪੈਂਟ DP ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀਆਂ ਹਨ – NSDL ਅਤੇ CDSL । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੈਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਸਾਂਭਦੀਆਂ ਹਨ । ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਿੱਧਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰੋਕਰ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਸੀਪੈਂਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਕੋਲ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖਾਤਾ ਉਸ DP ਰਾਹੀਂ NSDL ਜਾਂ CDSL ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ (T+1 ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਹੇਠ) ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਪੂਰਾ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਖੁਦ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ।

This Image is generated by Chat GPT

6. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਆਨਲਾਈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਜਾ ਕੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ 15-20 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

1. ਪੈਨ ਕਾਰਡ PAN Card – ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਤਾ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ।
2. ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ – ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ।
3. ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ – ਪਾਸਬੁੱਕ ਜਾਂ ਕੈਂਸਲਡ ਚੈੱਕ ।
4. ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਾਈਜ਼ ਫੋਟੋ ।
5. ਦਸਤਖਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ।
6. ਆਮਦਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ (ਜੇ ਤੁਸੀਂ F&O ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ) ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰੋਕਰ e-KYC ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਆਏ OTP ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ In-Person Verification ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲੀ ਹੈ । ਇਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੇਬੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ।

7. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਕਿਵੇਂ ਖੋਲ੍ਹੀਏ

ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬੱਸ ਹਰ ਕਦਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਵੇ । ਹੇਠਾਂ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ:

1. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬ੍ਰੋਕਰ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ ਜੋ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਸੀਪੈਂਟ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਵੇ ।
2. ਉਸ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਐਪ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਪਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ । ਮੈਂ Groww ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।
3. ਪੈਨ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰੋ ਅਤੇ e-KYC ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।
4. ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਸੇ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕੇ।
5. ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰੋ ਅਤੇ In-Person Verification ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।
6. ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰੋਕਰ ਵੱਲੋਂ ਖਾਤਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਾਗਇਨ ਵੇਰਵੇ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੇਪਰਲੈੱਸ ਖਾਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਖਾਤਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ SEBI ਵੱਲੋਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਬ੍ਰੋਕਰ ਕੋਲ ਹੀ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਨਾ ਰਹੇ ।

This Image is generated by Chat GPT

8. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਰੈਗੂਲਰ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਦੂਜਾ ਹੈ ਰਿਪੈਟ੍ਰੀਏਬਲ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ NRI ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਤੀਜਾ ਹੈ ਨਾਨ-ਰਿਪੈਟ੍ਰੀਏਬਲ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ, ਜੋ ਕੀ NRI ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਟਰਾਂਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰੈਗੂਲਰ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ । NRI ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਚੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਖਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ RBI ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

9. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਰਚੇ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਹ ਸੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਰਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰੋਕਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਪਰ ਹਰ ਸਾਲ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ Annual Maintenance Charge (AMC) ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 200 ਤੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਫੀਸ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Debit Transaction Charge ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ । ਹੇਠਾਂ ਮੁੱਖ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇ:

• ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਫੀਸ – ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰੋਕਰ ਇਹ ਮੁਫਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
• ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਂਟੇਨੈਂਸ ਚਾਰਜ (AMC) – ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ।
• ਟਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਚਾਰਜ – ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।
• ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਫੀਸ – ਇਹ ਟਰੇਡਿੰਗ ਅਕਾਊਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਹਰ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ‘ਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।
• DP ਚਾਰਜ – ਇਹ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਸੀਪੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖਰਚੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪੈਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਕਈ ਵਾਰ ਜੋ ਬ੍ਰੋਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਸਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਲੁਕਵੇਂ ਚਾਰਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ।

10. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੇ ਫਾਇਦੇ

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਹਫਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕੰਮ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਅਤੇ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਹੇਠਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ:

• ਸੁਰੱਖਿਆ – ਸ਼ੇਅਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
• ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ – ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵੇਚ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
• ਘੱਟ ਲਾਗਤ – ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹਨ ।
• ਆਸਾਨ ਟਰਾਂਸਫਰ – ਸ਼ੇਅਰ ਇੱਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
• ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ – ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਸਿਰਫ ਸ਼ੇਅਰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਖੁਦ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਂਦਾ । ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਸਹੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਝ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਲੇਖ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ।

11. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਆਵੇ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਜਿਸ ਬ੍ਰੋਕਰ ਕੋਲ ਤੁਸੀਂ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ SEBI ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੁਸੀਂ SEBI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ।

ਦੂਜੀ ਗੱਲ, ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਦਾ ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਲਾਗਇਨ ਵੇਰਵੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਨਾ ਕਰੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰੋਕਰ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਤੀਜੀ ਗੱਲ, ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਦਾ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਪਤਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ । ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ:

• ਖਾਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ AMC ਲੱਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
• ਨੌਮੀਨੇਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰ ਭਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਵੇ ।
• ਦੋ-ਪੜਾਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ (Two-Factor Authentication) ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ ।
• ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਕਾਲ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰੋ ।

12. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਅਤੇ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਆਫ ਅਕਾਊਂਟ SOA ਢੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਯੂਨਿਟ ਸਿੱਧੇ AMC Asset Management Company ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਯੂਨਿਟ ਵੀ ਉਸੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ SIP ਅਤੇ ਲੰਪਸਮ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ।

13. ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈਏ

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਧੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਰਜ਼ੀ ਕਾਲ ਜਾਂ ਮੈਸੇਜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਖਾਤਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

SEBI ਨੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ e-DIS ਜਾਂ TPIN ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ SMS ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

14. ਆਮ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਜੋ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ੀਰੋ ਬੈਲੇਂਸ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਕੋਲ ਕਈ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕੀਤੇ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹਾਂ ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ AMC ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗਦੀ ਰਹੇਗੀ । ਇਸ ਲਈ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੋਚ ਲੈਣਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

15. ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ

ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, IPO ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹਰ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਖਾਤਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬ੍ਰੋਕਰ ਚੁਣ ਕੇ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਡੀਮੈਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਅਸਲੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਲੀ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿੱਤੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਵੋ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

16. ਬੇਦਾਅਵਾ (Disclaimer):

ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ (Financial Advice) ਵਜੋਂ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ । ਕੋਈ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ, ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ CA ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੈਸਲੇ ਜਾਂ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ।