Ramit Sethi ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ I Will Teach You to be Rich in Punjabi ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਰਿਆ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਈਆ ਗਇਆ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਸਿਆ । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ, ਸਾਇੰਸ, ਇਤਿਹਾਸ ਸਭ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ । ਤਨਖਾਹ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਧੀ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਤ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ।
ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ Ramit Sethi ਦੀ ਕਿਤਾਬ “I Will Teach You To Be Rich in Punjabi” ਇਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਰਿੰਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ । ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕੋ । ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਪਾਠਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਨਿਚੋੜ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ – ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ ।
1. ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਹੈ
ਇਹ ਕੋਈ ਔਖੀ ਫਾਈਨਾਂਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫ ਭਰੇ ਹੋਣ । ਇਹ ਸਿੱਧੀ-ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਮੀਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਆਦਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ Ramit Sethi ਕੌਣ ਹੈ
ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ, ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਣੀ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੈਸਟ-ਸੈਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਖੁਦ ਉਹੀ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪਾਠਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਥੋਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ।
3. ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਬਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਲਈ ਹਰ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹ-ਕੌਫੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਖਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਬੇਝਿਜਕ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ‘ਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨਾ । ਯਾਨੀ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਖਰਚ ਕਰੋ, ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਵੀ ਨਾ ਖਰਚੋ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਨੇ ਜੋ ਤਰੀਕੇ ਦਸੇ ਹਨ ਉਹ ਮੈ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੇਠਾਂ ਦਸੇ ਹਨ ।
4. ਪਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ: ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਔਜ਼ਾਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਲੋਨ ਜਾਂ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
- ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਾ ਬਿੱਲ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਭਰੋ, ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰਕਮ ਨਹੀਂ
- ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਿਮਟ ਦਾ 30% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਦੇ ਨਾ ਵਰਤੋ
- ਸਾਲਾਨਾ ਫੀਸ ਵਾਲੇ ਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜੇ ਫਾਇਦਾ ਬਰਾਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇ
- ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਰਹੋ
5. ਦੂਜਾ ਹਫ਼ਤਾ: ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਬੱਚਤ ਖਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖਰਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਚਤ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ । ਲੇਖਕ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਾਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਤ ਵਾਲਾ ਖਾਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਤ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹੀਨਾ ਚਲਾਓ ।
ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਖਾਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਸੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਖਾਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
6. ਤੀਜਾ ਹਫ਼ਤਾ: ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣਾ
ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਪੈਸੇ ਦਾ ਲੇਖਾ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ I will Teach You to be Rich in Punjabi ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਸਕਦੇ ਹੋ ।
- ਘਰ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ, ਬਿੱਲ, ਖਾਣਾ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚੇ – ਲਗਭਗ 50-60%
- ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਪੈਸਾ – ਲਗਭਗ 10%
- ਬੱਚਤ ਖਾਤੇ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਲਈ – ਲਗਭਗ 5-10%
- ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਖਰਚੇ ਜਿਵੇਂ ਘੁੰਮਣਾ, ਸ਼ੌਕ – ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ
7. ਚੌਥਾ ਹਫ਼ਤਾ: ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣਾ
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਕਰ ਦਿਓ । ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤਨਖਾਹ ਆਵੇ, ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਰ ਵਾਰ ਸੋਚੇ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਸਟਮ ਖੁਦ ਹੀ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਐਪ ਹੁਣ ਆਟੋ-ਡੈਬਿਟ ਜਾਂ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।
8. ਪੰਜਵਾਂ-ਛੇਵਾਂ ਹਫ਼ਤਾ: ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ
ਇਹ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹੋ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ।
9. ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੋਚ
ਲੇਖਕ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਰਕੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸੋਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਭਾਵ 10-15 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਲਈ, ਪੈਸਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਰੀਦਣਾ-ਵੇਚਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ । ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਹੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਅਸਲੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ । ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕੇ ਪੈਸਾ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਲਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ।
10. ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ
ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਕੰਪਨੀਆਂ ਚੁਣ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਿਊਚਅਲ ਫੰਡ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਸਾ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਿਰੇਗਾ ਤਾਂ ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡ Index Fund ਵੀ ਗਿਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉੱਪਰ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ Index Fund ਵੀ ਉਂਪਰ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ Index Fund ਦੀ ਫੀਸ ਬਾਕੀ ਫੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੱਟ ਫੀਸ ਹੀ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਕੱਟੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਸ ਵੀ ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ Compound Interest ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । SIP (Systematic Investment Plan) ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਤੈਅ ਰਕਮ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪੈਸਾ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਲਾਗਤ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
11. ਖਰਚ ਕਰਨ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਰ ਵਾਰ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਿਲਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਦਾ ਹੱਲ ਸੌਖਾ ਹੈ – ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਪੈਸਾ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਓ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਬੇਝਿਜਕ ਖਰਚ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ । ਇਹ ਸੋਚ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਖਰਚੇ ‘ਤੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਸਟਮ ਸੈੱਟ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
12. ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਸਹੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣੀਆਂ-ਸੁਣਾਈਆਂ ਟਿਪਸ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ।
- ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੋਖਮ ਭਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ।
- ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦਾ ਬਿੱਲ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਾ ਭਰਨਾ ।
- ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਘਬਰਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚ ਦੇਣਾ ।
- ਪੈਸੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ।
13. ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਿੰਨੀ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ – ਬਜਟ, ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਵਿੱਚ SIP ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਸੋਚ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਸਾ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸੋਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਸਟਾਕ, ਫੰਡ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।
14. ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ Credit Score ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨੰਬਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ । ਵਧੀਆ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਹੋਮ ਲੋਨ ਜਾਂ ਕਾਰ ਲੋਨ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਦਰ ‘ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰਿਪੋਰਟ ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਨ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਯਾਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ।
15. ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ Emergency Fund ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਕਰੀ ਜਾਣਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਖਰਚਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਜਿੰਨੀ ਰਕਮ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਈ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਫੰਡ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਫੰਡ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਪੈਸਾ ਬੇਝਿਜਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
16. ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਚ
ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਅਕਸਰ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ Compound Interest ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬੱਚਤ, 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਵੱਡੀ ਬੱਚਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਤੀਜਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਲਈ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਫੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤਨਖਾਹ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
17. ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਜੇ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨੁਕਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ।
- ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ
- ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਬਣਾਓ
- ਜੋ ਪਸੰਦ ਹੈ ਉਸ ‘ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਖਰਚ ਕਰੋ, ਬਾਕੀ ‘ਤੇ ਕਟੌਤੀ ਕਰੋ
- ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੋਚੋ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਨਾ ਘਬਰਾਓ
18. ਸਿੱਟਾ
I Will Teach You To Be Rich in Punjabi ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦੀ ਛੜੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਰਸਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਬਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋ, ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਹੀ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪਾ ਦੇਣਗੇ ।
ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੂਰੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਕਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋ, ਅਸਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ।
19. ਬੇਦਾਅਵਾ
ਇਹ ਲੇਖ ਰਮਿਤ ਸੇਠੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “I Will Teach You to Be Rich in Punjabi” ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਨਿਚੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿੱਤੀ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ Financial Advice ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਵਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਪੈਸਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ Certified Financial Advisor ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ।
ਮੈਂ rlblogs.in ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਰੂਪ ਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ । M.Sc. IT ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਚੀ ਪਰਸਨਲ ਫ਼ਾਈਨਾਂਸ ਅਤੇ ਮਨੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਇਸ ਬਲੌਗ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਫ਼ਾਈਨਾਂਸ ਦੀ ਜਟਿਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਬੇਦਾਅਵਾ (Disclaimer): ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ । ਮੈਂ ਕੋਈ SEBI-ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ (Financial Advisor) ਨਹੀਂ ਹਾਂ । ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ (Financial Advice) ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ (Profit or Loss) ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ ।