Assets and Liabilities in Punjabi: ਗਰੀਬ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕ?

ਅਜ ਦੇ ਇਸ ਬਲੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ Assets and Liabilities in Punjabi ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਗੇ । ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਮਰ ਭਰ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਕੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?

ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ: ਕੇਵਲ ਮਿਹਨਤ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋ । ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ Assets ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ Liabilities ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਲਤ ਪਛਾਣ ਕਾਰਨ ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

Image generated by Chatgpt

1. ਆਰਥਿਕ ਸਾਖਰਤਾ Financial Literacy ਦੀ ਘਾਟ: ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ

ਸਾਡੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸਾਇੰਸ, ਗਣਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ? ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ? ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ ?

ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਸਾਖਰਤਾ (Financial Education) ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹੀ

• ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲਾ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਹੀਨੇਵਾਰ ਕਿਸ਼ਤਾਂ (EMIs) ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਇੱਕ ਮਿਹਨਤੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਵੇਲੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਰਾਬਰਟ ਕਿਯੋਸਾਕੀ Robert Kiyosaki ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ Rich Dad Poor Dad ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੱਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਆਓ ਉਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝੀਏ ।

2. Asset ਅਤੇ Liability ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘Asset’ (ਸੰਪੱਤੀ) ਹੈ। ਪਰ ਵਿੱਤੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ:

“An Asset puts money in your pocket. A Liability takes money out of your pocket.” — ਰੌਬਰਟ ਕਿਯੋਸਾਕੀ

• Asset (ਸੰਪੱਤੀ): ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼, ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ: ਕਿራਏ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਲਾਭਅੰਸ਼ (Dividend), ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਦਿ)।
• Liability (ਦੇਣਦਾਰੀ): ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਜਿਸਨੂੰ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ: ਮਹਿੰਗੀ ਕਾਰ, ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਘਰ ਜਿਸਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਤੁਸੀਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਰਜ਼ੇ ਆਦਿ)।

3. ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਫਰਕ:

• ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਮੱਧਵਰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘Liabilities’ (ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ) ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਵਾਂ ਮੋਬਾਈਲ, ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਪੜੇ, ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਕਾਰ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
• ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ: ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘Assets’ (ਸੰਪੱਤੀਆਂ) ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਂਦਾ है ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਕੇ ਦੇਣ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸੈਟਸ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਜਾਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ।

4. ਲੋਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰੀਬ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? The Rat Race

ਆਓ ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਰਤਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਉਦਾਹਰਣ ਨਾਲ ਸਮਝੀਏ।

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਮੰਨ ਲਓ ‘ਰਾਹੁਲ’, ਮਹੀਨੇ ਦੇ 60,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ:

1. ਕਾਰ ਦਾ ਲੋਨ: ਉਹ ਤੁਰント ਡਾਊਨ ਪੇਮੈਂਟ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ‘ਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ 15,000 ਰੁਪਏ ਦੀ EMI, ਤੇਲ ਦਾ ਖਰਚਾ ਅਤੇ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿੰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਕੱਪੜੇ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ।
3. ਘਰ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ / ਲੋਨ: ਉਹ ਵਧੀਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾ ਘਰ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 60,000 ਰੁਪਏ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਹੀਨੇਵਾਰ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ (Liabilities) ਮਿਲ ਕੇ 55,000 ਰੁਪਏ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 5,000 ਰੁਪਏ ਬਚਦੇ ਹਨ।

ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵੱਧ ਕੇ 80,000 ਰੁਪਏ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਹੁਣ ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ? ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ! ਇਸ ਨੂੰ ‘Lifestyle Inflation’ (ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਮਹਿੰਗਾਈ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤਨਖਾਹ ਵੱਧਦੀ ਹੈ, ਰਾਹੁਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਬਦਲ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਕਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਘਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ ਵਧਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਤਨਖਾਹ 80,000 ਹੈ, ਪਰ ਖਰਚੇ 78,000 ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਤਨਖਾਹ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਖਰਚੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ Rat Race’ ਚੂਹਾਂ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5. ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕ Asset ਹੈ ?

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੂ, ਵਿੱਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ (Financial Perspective) ਤੋਂ ਇਸਦਾ ਸੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ:

1. ਜਦੋਂ ਘਰ ਇੱਕ Liability (ਦੇਣਦਾਰੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 20-30 ਸਾਲ ਦਾ ਹਾਊਸਿੰਗ ਲੋਨ (Home Loan) ਲਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਭਾਰੀ EMI ਭਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਘਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ — ਤਾਂ ਇਹ ਘਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ Liability ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਾਪસ ਪਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

2. ਜਦੋਂ ਘਰ ਇੱਕ Asset (ਸੰਪੱਤੀ) ਬਣਦਾ ਹੈ:

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਘਰ ਕਿራਏ ‘ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਰਾਇਆ ਤੁਹਾਡੀ EMI, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਘਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੈੱਟ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇ ਰਿਹਾ है), ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਲ Asset ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਹਿਣ ਲਈ ਘਰ ਹੋਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਅਸੈਟ’ ਸਮਝਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ (Cash Flow) ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਰਹਾ।

6. ਕਾਰ: ਸਹੂਲਤ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ?

ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਕਾਰ (Vehicle) ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

• ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਜਾਂ ਰੁਤਬਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ Liability ਹੈ। ਗੱਡੀ ਘਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਹਰ ਸਾਲ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (Depreciation), ਅਤੇ ਤੇਲ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਸਰਵਿਸਿੰਗ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੱਖਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
• ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਕਾਰ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀ ਵਜੋਂ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਓਲਾ-ਉਬਰ (Ola/Uber) ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਰਕੇ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਰ ਇੱਕ Asset ਹੈ।

ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਮਾਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਗੈਜੈਟਸ) ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਲਟਾ ਖਰਚਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

7. ਐਕਟਿਵ ਇਨਕਮ (Active Income) ਬਨਾਮ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ (Passive Income)

ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਮਝਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 90% ਲੋਕ ਐਕਟਿਵ ਇਨਕਮ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

• Active Income (ਸਰਗਰਮ ਆਮਦਨ): ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰੋਗੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਪੈਸਾ ਆਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਸਾ ਆਉਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦਾਹਰਣ: ਡਾਕਟਰ, ਵਕੀਲ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਜਾਓਗੇ, ਤਾਂ ਤਨਖਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।
• Passive Income (ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਆਮਦਨ): ਇਹ ਉਹ ਆਮਦਨ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਅਸੈਟ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਵੋ, ਛੁੱਟੀ ‘ਤੇ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ: ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਲਾਭਅੰਸ਼, ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਾਇਲਟੀ, ਜਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਉਤਪਾਦ।

ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਐਕਟਿਵ ਇਨਕਮ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਅਸੈਟਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ । ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕੀ Active and Passive Income ਕੀ ਹੈ । ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਮੇਰਾ Active Income and Passive Income in Punjabi ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ ਪੜ੍ਵ ਸਕਦੇ ਹੋ ।

8. ਅਸਲ Assets ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਏ? (SIP ਅਤੇ Compounding ਦਾ ਜਾਦੂ)

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤੀ ਇਨਸਾਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ Assets ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਵਾਬ ਹੈ: ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ Share Market, ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ Mutual Funds ਅਤੇ SIP Systematic Investment Plan।

ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ (Albert Einstein) ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡਿੰਗ (Compounding – ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਵਿਆਜ) ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸੂਬਾ (8th Wonder of the World) ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੰਪਾਊਂਡਿੰਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਸੈਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

9. SIP ਰਾਹੀਂ ਅਸੈਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ:

1. ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਿਰਫ਼ 2,000 ਜਾਂ 5,000 ਰੁਪਏ ਵੀ ਬਚਾ ਕੇ ਚੰგੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ SIP ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
2. ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ (Long Term): ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ 10, 15 ਜਾਂ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਪਾਊਂਡਿੰਗ ਕਾਰਨ ਪੈਸਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਜਨਰੇਸ਼ਨ: ਸਮਾਂ ਆਉਣ پر ਇਹ ਫੰਡ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਟਰਨ ਜਾਂ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਅਸਲ Asset ਹੈ।

10. ਚੰਗਾ ਕਰਜ਼ਾ (Good Debt) ਬਨਾਮ ਮਾੜਾ ਕਰਜ਼ਾ (Bad Debt)

ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਵੀ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

• Bad Debt (ਮਾੜਾ ਕਰਜ਼ਾ): ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਨ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਲਟਾ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਤੇ ਖਰਚਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਕਾਰ ਦਾ ਲੋਨ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ਾ, ਜਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਆਈਫੋਨ ਲਈ ਲਿਆ ਲੋਨ)। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਰੀਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• Good Debt (ਚੰਗਾ ਕਰਜ਼ਾ): ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਕਮਾਈ (Income) ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ 10,000 ਰੁਪਏ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਸੈਟ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 15,000 ਰੁਪਏ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ‘Good Debt’ ਹੈ।

ਕੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਨ Liability ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਨਹੀਂ! ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਨ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟੇਗੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਕਾਰ) । ਤਾਂ ਉਹ Bad Debt (ਮਾੜਾ ਕਰਜ਼ਾ) ਹੈ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਨ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ EMI ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਦੇਵੇਗੀ । ਤਾਂ ਉਹ Good Debt ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ Asset ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

11. ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦਾ ਰੋਡਮੈਪ Actionable Steps

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸ ‘Rat Race’ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਰੋ:

1. ਆਪਣੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰੋ: ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੈਨਸਿਲ ਲਓ ਅਤੇ ਲਿਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ (Liabilities) ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹੋ।
2. ਲਗਜ਼ਰੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਕਰੋ: ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਅਸੈਟਸ (Assets) ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਫੋਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।
3. ਸੁਚੇਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਬਣੋ: ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20% ਹਿੱਸਾ ਸੋਨੇ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਅਸੈਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੋ।
4. ਆਰਥਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰੋ: ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੋ, ਵਿੱਤੀ ਬਲੌਗ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਸਮਝੋ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

12. ਸਿੱਟਾ (Conclusion):

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਅਮੀਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸ੍ਮਤ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਮਿਹਨਤ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਗਲਤ ਥਾਂ (Liabilities) ‘ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ: “ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ Assets ਬਣਾਓ ਅਤੇ Liabilities ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।” ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੇ ਅਸੈਟਸ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ (Financially Free) ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

13. ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)

ਅਸਲ ਵਿੱਚ Asset ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
Asset ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ, ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਂ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ ।

ਕੀ ਮੇਰਾ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪੈਸਾ (Savings) ਇੱਕ Asset ਹੈ ?
ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪੈਸਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ । ਪਰ ਮਹਿੰਗਾਈ Inflation ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ, ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ । ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿਵੇਸ਼ Invest ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ Asset ਬਣ ਸਕੇ ।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ Asset ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ Goal ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਘੱਟ ਹੈ । ਤਾਂ Mutual Funds ਵਿੱਚ SIP ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਆਸਾਨ Asset ਹੈ । ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਹੈ ਤਾਂ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ Real Estate ਵੀ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

14. ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ Financial Advisor ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਬਲੌਗ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ।