What is BSE and NSE in Punjabi: ਦੋਹਾਂ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ

ਅੱਜ ਦਾ ਬਲੋਗ What is BSE and NSE in Punjabi ਤੇ ਹੈ । ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ Reliance ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ NSE ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ BSE ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ । ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਐਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਹੈ । ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਵੇਚਦੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜਾ ਸਿਸਟਮ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ । ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਜ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ What is BSE and NSE in Punjabi ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲੇ ਨਵੇਂ ਹੋ ਤੇ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕਿਟ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬਲੌਗ Stock Market in Punjabi ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਲਓ । ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੜੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੌਖੀਆਂ ਲੱਗਣਗੀਆਂ । ਹੁਣ ਸਿੱਧੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵੇਚਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਢਾਂਚਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਇਹ ਬਲੌਗ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਦੇਵਾਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਲਿਖਾਂ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਮਿਲਣਗੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

1. ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਮਝ ਲਓ ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਲਈ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ National Stock Exchange ਯਾਨੀ NSE ਤੇ ਦੂਜਾ Bombay Stock Exchange ਯਾਨੀ BSE । ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕੋ ਹੈ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਢੰਗ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ What is BSE and NSE in Punjabi ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੱਲੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਐਕਸਚੇਂਜ ਖੁਦ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਖੁਦ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਸੰਸਥਾ SEBI (Securities and Exchange Board of India) ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । SEBI ਹੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਤੇ ਸੌਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ।

2. National Stock Exchange ਯਾਨੀ NSE ਦੀ ਕਹਾਣੀ

NSE ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1992 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ੀ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਸੌਦੇ ਕਰਦੇ ਸਨ ।

NSE ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਲਗਭਗ 2200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟਾਪ 50 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ Nifty 50 ਨਾਂ ਦਾ ਇੰਡੈਕਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ ਕਿ Nifty ਅੱਜ 200 ਪੁਆਇੰਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ Reliance, TCS, HDFC Bank, Infosys ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇੰਡੈਕਸ ਨਾ ਡਿੱਗੇ ।

ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਰਡਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਬਰੋਕਰ ਐਪ ਵਿੱਚ ਡਿਫਾਲਟ NSE ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਸੀ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰੋਕਰ ਐਪਾਂ NSE ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਾਲੀਅਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖਰੀਦਣ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਦਾ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ NSE ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਨ ।

NSE ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾ ਕੁਰਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਵਪਾਰਕ ਇਲਾਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਬੰਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ NSE ਤੇ ਆਰਡਰ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹੀ ਸੌਖ ਹੀ NSE ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ।

3. Bombay Stock Exchange ਯਾਨੀ BSE ਦੀ ਕਹਾਣੀ

BSE ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1875 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਲਗਭਗ 72 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ Native Share and Stock Brokers Association ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਬੋਹੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਜ ਦੀ Dalal Street ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ।

1995 ਤੱਕ BSE ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ NSE ਵਰਗੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਤਾਂ BSE ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਿਸਟਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਕਰ ਲਿਆ । ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ BSE ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 5500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਿਸਟ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ NSE ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਇੰਡੈਕਸ Sensex ਹੈ, ਜੋ ਟਾਪ 30 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ 2020 ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਵਿਡ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਉਣ ਤੇ Sensex ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁਆਇੰਟ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ । ਟੀਵੀ ਤੇ ਹਰ ਚੈਨਲ ਸਿਰਫ਼ Sensex ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ Sensex ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ NSE ਅੱਗੇ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਕਰਕੇ BSE ਤੇ Sensex ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।

BSE ਦੀ ਇਮਾਰਤ Dalal Street ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮੁੰਬਈ ਗਏ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਵੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹੀ ਗੱਲ BSE ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ NSE ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੰਸੀ, ਕਮੋਡਿਟੀ ਤੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ Futures ਤੇ Options ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ NSE ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰੇਡਰਾਂ ਵਿੱਚ NSE ਦਾ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ Options Trading ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ NSE ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ Sensex ਕਿੰਨਾ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ Sensex ਦੀ ਟਾਪ 30 ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਵੇ ਦਾ ਕਮ ਕਰ ਰਹਿਆ ਹਨ ।

4. BSE ਅਤੇ NSE ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫਰਕ

ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਧਾ ਫਰਕ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨੁਕਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।

• ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ – BSE 1875 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਜਦਕਿ NSE 1992 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ
• ਇੰਡੈਕਸ – BSE ਦਾ Sensex 30 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, NSE ਦਾ Nifty 50 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
• ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ – BSE ਵਿੱਚ 5500 ਤੋਂ ਵੱਧ, NSE ਵਿੱਚ 2200 ਤੋਂ ਵੱਧ
• ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਾਲੀਅਮ – NSE ਦਾ ਵਾਲੀਅਮ BSE ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ
• ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ – ਦੋਵੇਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ

ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ SEBI ਇਸ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ NSE ਤੇ ਸੌਦਾ ਕਰੋ ਜਾਂ BSE ਤੇ, ਨਿਯਮ ਕਾਨੂੰਨ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਬਸ ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਲੀਅਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ 15 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ 3 ਵਜੇ 30 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ 15 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਪ੍ਰੀ-ਓਪਨਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇੱਕੋ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਤੁਹਾਨੂੰ BSE ਅਤੇ NSE ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕਿ ਹੈ ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਸਿਆ ਹੈ ।

5. ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ NSE ਤੇ BSE ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਦੂਜੇ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ Arbitrage ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰੇਡਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਵਾਲੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ।

ਇਹ ਫਰਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਜਾਂ ਦੋ ਰੁਪਏ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ । ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲੀਅਮ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਰਕ ਲਗਭਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘੱਟ ਵਾਲੀਅਮ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਫਰਕ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਇਹ ਫਰਕ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ ।

6. ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ

ਸੱਚ ਦੱਸਾਂ ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ Reliance, TCS ਜਾਂ HDFC, ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ NSE ਤੇ ਖਰੀਦੋ ਜਾਂ BSE ਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ Day Trading ਕਰਦੇ ਹੋ, ਯਾਨੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਖਰੀਦਣਾ ਵੇਚਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ NSE ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਲੀਅਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਰਡਰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀਮਤ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ SME ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਾਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ BSE ਤੇ ਹੀ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸੇ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ । ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰੋਕਰ ਐਪਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਚੁਣ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ।

ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ Mutual Fund ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਫਰਕ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਭਾਅ ਵਾਲੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ SIP ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ NSE ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ BSE ਤੋਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮੇਰਾ ਬਲੌਗ What is SIP in Punjabi ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।

7. ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਮੈਨੂੰ BSE ਤੇ NSE ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ।

• ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਾ ਵੱਖਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇੱਕੋ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
• Sensex ਤੇ Nifty ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇੰਡੈਕਸ ਹਨ
• BSE ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤੇ SEBI ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ
• ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਚੋਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰੋਕਰ ਐਪ ਖੁਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਇਹਨਾਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ What is BSE and NSE in Punjabi ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਵਿਹਾਰਕ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਮਝੋਗੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕੋਗੇ ।

8. IPO ਵੇਲੇ ਕੰਪਨੀ ਕਿੱਥੇ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ IPO (Initial Public Offering) ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਖੁਦ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ NSE ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੋਣਾ ਹੈ, BSE ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੋਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਸਕਣ, ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਮੰਗ ਓਨੀ ਹੀ ਵੱਧ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਪਰ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ SME ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਲਿਸਟਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਖਰਚਾ ਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਕੰਪਨੀ ਸਿਰਫ਼ BSE SME ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ NSE ਤੇ ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੋਂ ਡੀ-ਲਿਸਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਹੀ ਵਿਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਇੱਕ ਐਪ ਤੇ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਚੈੱਕ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਤਾਂ ਲਿਸਟ ਨਹੀਂ ।

9. ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬਾ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ BSE ਤੇ NSE ਸ਼ਾਇਦ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਖੁਦ ਟ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ SME ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ NSE ਤੇ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ BSE SME ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਹੀ ਲਿਸਟ ਸੀ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਲਿਸਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀ ਖੁਦ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੇਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਕਿੱਥੇ ਲਿਸਟ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਜੋ ਮੈਂ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਰੋਕਰੇਜ ਖਰਚਾ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰੋਕਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਇਹ ਚਾਰਜ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

10. ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟ੍ਰੇਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ।

• ਆਰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚੈੱਕ ਕਰ ਲਓ
• SME ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖ ਲਓ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੈ
• ਸਿਰਫ਼ ਕੀਮਤ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਰਕ ਪਿੱਛੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖਰੀਦਣਾ ਵੇਚਣਾ ਸਹੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨਹੀਂ
• ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੋਜ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ

ਇਹਨਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਮਝਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਆਈਆਂ ।

11. ਖੁਦ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਚੈੱਕ ਕਰੀਏ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਲਿਸਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ। NSE ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ nseindia.com ਹੈ ਤੇ BSE ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ bseindia.com ਹੈ । ਦੋਹਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਈਵ ਕੀਮਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਗਭਗ ਹਰ ਬਰੋਕਰ ਐਪ, ਜਿਵੇਂ Zerodha, Groww ਜਾਂ Upstox, ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਹੇਠਾਂ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ NSE ਤੇ BSE ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਟੈਪ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।

12. ਸਿੱਟਾ

ਸੋ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ BSE ਸਾਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਤਜਰਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ NSE ਸਾਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਾਲੀਅਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਝਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ । ਉਮੀਦ ਹੈ ਹੁਣ What is BSE and NSE in Punjabi ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ।

ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਕੰਪਨੀ ਚੁਣਨਾ, ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸਫ਼ਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

13. ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਬਲੌਗ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵਿੱਤੀ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ Profit and Loss ਲਈ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ । ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੋਜ research ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਵੋ ।