What is Stop Loss in Punjabi: ਸਟਾਕ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਘਾਟੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਅਸਲ ਕਲਾ

What is Stop Loss in Punjabi ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਇਨਵੈਸਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ । SEBI ਦੀ 2023 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, F&O ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 89% ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ । ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਕੋਈ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਕਾਰਨ ਹੈ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਰੇਡਰ Stop Loss ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ, ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਰਤਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ।

Stop Loss ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਰਡਰ ਟਾਈਪ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਟਰੇਡਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੋਲਡ ਕਰਾਂਗਾ, ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਉਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਿਹੇਵੀਅਰਲ ਫਾਇਨਾਂਸ ਵਿੱਚ Loss Aversion Bias ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ What is Stop Loss in Punjabi ਦੀਆਂ ਉਹ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗੇ ਜੋ YouTube ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲਜ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ।

1. Stop Loss ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ

ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ Stop Loss ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਮੈਂ ₹100 ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਿਆ ਤਾਂ ₹90 ਤੇ ਵੇਚ ਦੇਵਾਂਗਾ । ਬੱਸ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ Stop Loss ਇੱਕ ਪ੍ਰੀ-ਡਿਫਾਈਨਡ ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੂਲ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਟਰੇਡਿੰਗ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਟਰੇਡ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ । ਕਿ ਕੀਮਤ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗੀ । ਪਰ ਮਾਰਕਿਟ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਲਈ Stop Loss ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: “ਜੇ ਮੇਰੀ ਧਾਰਨਾਂ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਕੀਮਤ ਤੇ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ।” ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ।

ਅਹਿਮ ਗੱਲ: Stop Loss ਤੁਹਾਡੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ।

2. Stop Loss ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ

ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ Stop Loss ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਹੈ । ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਟੂਲ ਉਲਟਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

• Hard Stop Loss: ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਮਤ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰੋਕਰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ ।
• Trailing Stop Loss: ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ Stop Loss ਵੀ ਉੱਪਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ।
• Mental Stop Loss: ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੋਈਆ । ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਟਰੇਡਰਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਟਰੇਡਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ।
• Volatility-based Stop Loss: — ATR (Average True Range) ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ।
• Time-based Stop Loss: ਜੇ ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਆਪਣੇ ਟਾਰਗੈੱਟ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ।

3. ਸਟਾਪ ਲੌਸ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ — ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ

1. Average True Range ATR

Average True Range (ATR) ਇੱਕ ਟੈਕਨੀਕਲ ਇੰਡੀਕੇਟਰ ਹੈ ਜੋ J. Welles Wilder ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ । ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਔਸਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਮਾਪਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ 14-ਦਿਨ ATR ₹20 ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ₹20 ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ Stop Loss ਲਗਾਓਗੇ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ Hit ਹੋਵੇਗਾ ।

ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਸਧਾਰਨ ਹੈ: ਆਪਣੀ Entry Price ਤੋਂ 1.5x ਤੋਂ 2x ATR ਘਟਾਓ । ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ Stop Loss ਲੈਵਲ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ — ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ₹500 ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ATR ₹15 ਹੈ, ਤਾਂ Stop Loss ₹500 – (₹15 × 2) = ₹470 ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲ਼ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇ ।

2. ਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਅਧਾਰਿਤ Stop Loss

ਕਈ ਟਰੇਡਰ ਸਿੱਧਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਪੋਰਟ ਲੈਵਲ ਦੇ ਥੋੜਾ ਹੇਠਾਂ Stop Loss ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਪੋਰਟ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਿਟ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੁਰੀ ਟਰੇਡ ਦੇ ਅਟਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲਜ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਉਹ ਹੈ ਕੀ ਸਪੋਰਟ ਲੈਵਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਥੋੜਾ ਹੇਠਾਂ Stop Loss ਰੱਖੋ । ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਰ ਅਕਸਰ Stop Hunt ਕਰਦੇ ਹਨ । ਯਾਨੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸਪੋਰਟ ਤੋੜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਿਟੇਲ Stop Losses ਹਿੱਟ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਉੱਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

3. ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ-ਅਧਾਰਿਤ Stop Loss

“ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ 5% ਤੇ Stop Loss ਲਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ” । ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਵੀ ਹੈ । ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ-ਅਧਾਰਿਤ Stop Loss ਇਸ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਅਸਲ ਵੋਲੇਟੀਲਿਟੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । Infosys ਅਤੇ Adani Enterprises ਦੋਹਾਂ ਲਈ 5% Stop Loss ਲਗਾਉਣਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁਲੇਟ ਟਰੇਨ ਦੀ ਇੱਕੋ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਿਸਟੈਂਸ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ।

4. Stop Hunt ਉਹ ਖੇਡ ਜੋ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ

Stop Hunt ਉਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਪਲੇਅਰ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਐਨਾ ਪੈਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ ਟਰੇਡਰਾਂ ਦੇ Stop Loss ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ । ਇਹ Order Book ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਹਕੀਕਤ ਹੈ । ਜਿੱਥੇ Stop Loss ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ Liquidity ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀ ਉਸ Liquidity ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦੋ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ । ਪਹਿਲੀ, ਆਪਣਾ Stop Loss ਉਸ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਰਾਉਂਡ ਨੰਬਰਾਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ₹500, ₹1000, ₹200 ਇੱਥੇ Stop Loss ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ Stop Hunt ਦਾ ਖਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਦੂਜੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ Stop Loss ਨੂੰ ਮਾਰਕਿਟ ਓਪਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾ ਲਗਾਓ ਪਹਿਲੇ 15-20 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ False Breakouts ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

5. Position Sizing ਅਤੇ Stop Loss

What is Stop Loss in Punjabi ਅਕੇਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਥੀ ਹੈ Position Sizing। ਮੰਨੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ₹5 ਲੱਖ ਦੀ ਟਰੇਡਿੰਗ ਪੂੰਜੀ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ 2% ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਚੱਲੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਟਰੇਡ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ₹10,000 ਦਾ ਘਾਟਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਫਿਰ ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੈਅ ਕਰੋ ਨਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੋ ਅਤੇ ਫਿਰ Stop Loss ਸੋਚੋ ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਨ ਲਓ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ₹200 ਤੇ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ Stop Loss ₹190 ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ (ਯਾਨੀ ₹10 ਦਾ ਰਿਸਕ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ), ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮੈਕਸੀਮਮ ਨੁਕਸਾਨ ₹10,000 ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1000 ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ।

ਫਾਰਮੂਲਾ: ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ = ਕੁੱਲ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਘਾਟਾ ÷ (Entry Price – Stop Loss Price). ਇਹ ਹਿਸਾਬ ਹਰ ਟਰੇਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੋ ।

6. Risk-Reward Ratio ਅਤੇ Stop Loss ਦਾ ਸੰਬੰਧ

ਸਿਰਫ਼ Stop Loss ਲਗਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ Risk-Reward Ratio ਮਾੜਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ₹10 ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ₹5 ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ 70% ਟਰੇਡਾਂ ਸਹੀ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਹੋਗੇ । ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟਰੇਡਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1:2 ਦਾ Risk-Reward Ratio ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ₹10 ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹20 ਦਾ ਟਾਰਗੈੱਟ ।

7. Stop Loss Hit ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ

Stop Loss Hit ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤੇ ਟਰੇਡਰ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ Revenge Trading ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੀ ਟਰੇਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਘਾਟਾ ਵਾਪਸ ਕਮਾ ਸਕਣ । ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ । ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ Amos Tversky ਅਤੇ Daniel Kahneman ਦੇ Prospect Theory ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨਸਾਨ ਇੱਕੋ ਰਕਮ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰਕਮ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਫਾਹੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟਰੇਡਰ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ Stop Loss Hit ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਿਨ ਲਈ ਟਰੇਡਿੰਗ ਬੰਦ । ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਹੜੇ ਟਰੇਡਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

8. ਇਨਵੈਸਟਿੰਗ ਬਨਾਮ ਟਰੇਡਿੰਗ — Stop Loss ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਕਿਰਦਾਰ

ਇੱਕ ਆਮ ਸਵਾਲ ਜੋ ਨਵੇਂ ਇਨਵੈਸਟਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਕੀ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ Stop Loss ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੰਨਾ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ Fundamentals ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਅਤੇ 10-15 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਗਿਰਾਵਟ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ Stop Loss ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਜੋ Warren Buffett ਦੇ ਸਾਥੀ Charlie Munger ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ — “ਘਾਟੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਫੜੀ ਰੱਖੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ । ਇਹ Sunk Cost Fallacy ਹੈ।” ਭਾਵੇਂ ਇਨਵੈਸਟਰ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਟਰੇਡਰ, ਗਲਤੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ।

9. ਇੱਕ ਅਸਲ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ: 2020 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਕਰੈਸ਼

ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 38% ਡਿੱਗ ਗਿਆ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੇ Stop Loss ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ 8-10% ਗੁਆਇਆ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਸਨ ਅਤੇ “ਹੋਲਡ” ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ 35-40% ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ । ਹੁਣ ਸੋਚੋ — ₹1 ਲੱਖ ਦਾ 38% ਘਾਟਾ ਮਤਲਬ ₹38,000 ਗਏ । ₹62,000 ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ₹1 ਲੱਖ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ 61% ਦੀ ਵਾਧਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਘਾਟੇ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ।

10. ਅਡਵਾਂਸਡ ਤਕਨੀਕਾਂ: ਉਹ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ

1. Trailing Stop Loss ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ

Trailing Stop Loss ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕਰੋ । ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਰੇਡਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟ੍ਰੇਲਿੰਗ ਅੰਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿੱਚ ਹੀ Hit ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । Trailing Stop Loss ਲਈ ਵੀ ATR ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ । 2x ATR ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਿੰਗ ਅੰਤਰ ਰੱਖੋ । ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੀ ਲੌਕ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

2. Chandelier Exit

Chandelier Exit ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ Stop Loss ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਟਰੇਡ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੀਮਤ High ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ATR ਘਟਾ ਕੇ Stop Loss ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ: Chandelier Exit = ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਅ — (ATR × 3). ਇਹ ਵਿਧੀ ਟਰੇਂਡ ਫੋਲੋਵਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਰ ਇਸਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ।

3. ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ Stop Loss

1. Intraday Trading: ATR ਦਾ 0.5x ਤੋਂ 1x ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
2. Swing Trading (3-10 ਦਿਨ): ATR ਦਾ 1.5x ਤੋਂ 2x — ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਦਾ Gap Risk ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ।
3. Positional Trading (ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ): ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਪੋਰਟ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚਾਰਟ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੋ ।
4. Options Trading: ਇੱਥੇ Stop Loss ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ Premium ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ Stop Loss, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 50-70% Premium ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ ।

11. SEBI ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ Stop Loss

SEBI ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚ Stop Loss ਆਰਡਰ ਟਾਈਪਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ । NSE ਅਤੇ BSE ਦੋਹਾਂ ਤੇ SL Stop Loss ਅਤੇ SL-M Stop Loss Market ਆਰਡਰ ਟਾਈਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ । SL ਆਰਡਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਿਮਿਟ ਕੀਮਤ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ । SL-M ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕੀਮਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਰਡਰ ਮਾਰਕਿਟ ਭਾਅ ਤੇ Execute ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

SL-M ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰ ਮਾਰਕਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚੀ ਕੀਮਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਬੁਰੇ ਭਾਅ ਤੇ Execute ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ Slippage ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਟਰੇਡਰ SL Stop Loss Limit ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਲਿਮਿਟ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

12. ਅੰਤਿਮ ਵਿਚਾਰ: Stop Loss ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਬਕ ਵੀ ਹੈ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕਿਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਵੱਧਣ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁਨਰ ਹੈ । Stop Loss ਲਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਜਿੱਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ।

ਜਿਹੜੇ ਟਰੇਡਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “Stop Loss Hit ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਗਲਤ ਸੀ” ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਹੋਲਡ ਕਰਾਂਗੇ, ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ” ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਮਾਰਕਿਟ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ ।

ਪੂੰਜੀ ਬਚੇਗੀ ਤਾਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ । ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂਗੇ । ਸਿੱਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜਿੱਤਾਂਗੇ । ਇਹੀ Stop Loss ਦਾ ਅਸਲ ਨਿਯਮ ਹੈ ।

13. Disclaimer

ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਤੀ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ SEBI ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ । ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ (We are not responsible for your profit and loss)। ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫਾਰਮੂਲੇ ਜਾਂ ਇੰਡੀਕੇਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠਕ (ਤੁਹਾਡੀ) ਹੋਵੇਗੀ।