What is Bonus Share in Punjabi: ਕੰਪਨੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਉਂ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਅੱਜ ਦਾ ਬਲੋਗ What is Bonus Share in Punjabi ਤੇ ਹੈ । ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੀ ਡੀਮੈਟ ਐਪ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜਿਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 100 ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ 200 ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੱਧ ਗਏ । ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਇਹ ਲਾਟਰੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਵੀ ਅੱਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹੀ ਉਲਝਣ ਬਹੁਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੋਜਦੇ ਹਨ ਕਿ What is bonus share in Punjabi ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗੇ । ਇਹ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਪਨੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਫ਼ਾਇਦੇ-ਨੁਕਸਾਨ ਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮਿਲੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਤਰੀਕ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਦੇਖ ਸਕੋ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡਾ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ Share Market ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਲਓ ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂ । ਇਹ ਲੇਖ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ । ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦਰਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਚ ਲਓ ।

1. ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ? (What is Bonus Share in Punjabi)

ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਉਹ ਵਾਧੂ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਲਏ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਜਿੰਨੇ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਣਗੇ, ਓਨੇ ਹੀ ਵੱਧ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਣਗੇ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਨਸ ਇਸ਼ੂ Bonsue Issue ਜਾਂ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ Capital Issue ਇਸ਼ੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੀਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਮਝੋ । ਪੀਜ਼ਾ 4 ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ 8 ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹੋ । ਟੁਕੜੇ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਪੀਜ਼ਾ ਓਨਾ ਹੀ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਹਰ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 0.01% ਸੀ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ 0.01% ਹੀ ਰਹੇਗੀ । ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦਾ ਹੱਕ ।

2. ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸ਼ੇਅਰ ਮੁਫ਼ਤ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ? ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਿਜੌਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਕਦ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੈਲੈਂਸ ਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਰਕਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ । ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਪੂੰਜੀਕਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਨੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਵਜੋਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਸਰਪਲੱਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਇਸ਼ੂ ਵੇਲੇ ਕੰਪਨੀ ਇਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਬਦਲੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਕੰਪਨੀਜ਼ ਐਕਟ 2013 ਦੀ ਧਾਰਾ 63 ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਤਿੰਨ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਖਾਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪੀਟਲ ਰੀਡੈਂਪਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ । ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮੁੜ-ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ।

3. ਬੋਨਸ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ?

ਕੰਪਨੀ ਬੋਨਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਪਾਤ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 1:1, 2:1 ਜਾਂ 1:2 । ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਣਗੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੰਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮਿਲਣਗੇ । ਇਸ ਲਈ 1:1 ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ।

ਕਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਨੁਪਾਤ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗ਼ਲਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ NSE ਜਾਂ BSE ਉੱਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨੋਟਿਸ ਪੜ੍ਹਨਾ । ਉੱਥੇ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ “ਹਰ 1 ਪੂਰੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਪਿੱਛੇ 1 ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ”। ਹੇਠਾਂ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ 100 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।

ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਕਾਲਮ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਿਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੈ । ਅਸਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪੁਰਾਣੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਇਸੇ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨਾਲ ਐਡਜਸਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਅ ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੂਬਹੂ ਇਸੇ ਅੰਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ ।

ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ BSE ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰਾਂ Bonus Shares ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਸ਼ਨ Corporate Actions ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ:

1. BSE ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਜਾਓ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ BSE ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਖੋਲ੍ਹੋ ।
2. ਸਰਚ ਬਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ: ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਰਚ ਬਾਰ Search Box ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਸਕ੍ਰਿਪ ਕੋਡ Scrip Code ਟਾਈਪ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਬੋਨਸ ਹਿਸਾਬ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪੇਜ ‘ਤੇ ਜਾਓ ।
3. Corporate Actions ਸੈਕਸ਼ਨ ਲੱਭੋ: ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪੇਜ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ Corporate Actions ਜਾਂ Results / Announcements ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭੋ ।
4. Bonus ਫਿਲਟਰ ਚੁਣੋ: Corporate Actions ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ Dividend, Bonus, Stock Split, Rights ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਟਰ ਮਿਲਣਗੇ । ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ Bonus ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ।
5. ਵੇਰਵੇ ਦੇਖੋ: ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਨਸ ਅਨੁਪਾਤ, ਐਕਸ-ਡੇਟ Ex-Date, ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ Record Date ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਦਿੱتی ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

4. ਪੂਰੀ ਉਦਾਹਰਣ: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ 100 ਸ਼ੇਅਰ

ਮੰਨ ਲਓ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹਰਪ੍ਰੀਤ “ਪੰਜਾਬ ਟੈਕ ਲਿਮਟਿਡ” ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 100 ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਅ ₹600 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ₹60,000 ਬਣਦਾ ਹੈ । ਕੰਪਨੀ 1:1 ਬੋਨਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ।

ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ Record Date ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ 100 ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ੇਅਰ 200 ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਐਕਸ-ਡੇਟ Ex-Date ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਲਗਭਗ ₹300 ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ 200 × ₹300 = ₹60,000 ਹੈ, ਯਾਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ । ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ।

ਹੁਣ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੇਖੋ । ਮੰਨ ਲਓ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 5 ਕਰੋੜ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਫੇਸ ਵੈਲਿਊ Face Value ₹10 ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ₹50 ਕਰੋੜ ਹੋਈ । 1:1 ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰ 10 ਕਰੋੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ₹100 ਕਰੋੜ । ਇਹ ਵਾਧੂ ₹50 ਕਰੋੜ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੱਟ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਫੇਸ ਵੈਲਿਊ Face Value ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ₹10 ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ Market Cap ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ । ਪਹਿਲਾਂ 5 ਕਰੋੜ × ₹600 = ₹3,000 ਕਰੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 10 ਕਰੋੜ × ₹300 = ₹3,000 ਕਰੋੜ ਹੈ । ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹੋ । ਜਦੋਂ ਵੀ ਬੋਨਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੇਖੋ ਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ ਉਹੀ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਜੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਇਹ 100 ਸ਼ੇਅਰ ₹600 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਬਰੋਕਰ ਐਪ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਖ਼ਰੀਦ ਕੀਮਤ ₹600 ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ । ਕਾਰਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ₹60,000 ਹੁਣ 200 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ।

5. ਕੰਪਨੀ ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਉਂ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਜੇ ਬੋਨਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਹ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ।

1. ਕਿਮਤ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ

ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ₹24,000 ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਜਿਸ ਕੋਲ ₹10,000 ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਕੰਪਨੀ 1:1 ਜਾਂ 2:1 ਬੋਨਸ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਅ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਲਈ ਖਰੀਦਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

2. ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਵਧਾਉਣਾ

ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੌਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਅਰ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਪਾਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ।

3. ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਕਦ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ

ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਪਨੀ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਨਵੀਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀ, ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦੇਣਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਦ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ।

4. ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ । ਬੋਨਸ ਨਾਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਪੈਸਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਵਜੋਂ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਾਂਗੇ ।

5. ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣਾ

ਬੋਨਸ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਕਾਫ਼ੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹੋਣੇ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ । ਕਈ ਵਾਰ ਬੋਨਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਅ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਨਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰੀਦਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ।

6. ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ

1. ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਾਇਦੇ

• ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਾਇਦਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ । ਜੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
• ਦੂਜਾ ਫ਼ਾਇਦਾ: ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਲਚਕ ਦਾ ਹੈ । ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ 100 ਸ਼ੇਅਰ ₹600 ਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ₹15,000 ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ 25 ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣੇ ਪੈਣਗੇ । ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਅ ₹300 ਹੈ ਅਤੇ 50 ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚ ਕੇ ਉਹੀ ਰਕਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਿੱਸੇ-ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਸੌਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
• ਤੀਜਾ ਫ਼ਾਇਦਾ: ਟੈਕਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਦਕਿ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਟੈਕਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗੇ ।
• ਚੌਥਾ ਫ਼ਾਇਦਾ: ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ । ਮੰਨ ਲਓ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ₹10 ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ 100 ਸ਼ੇਅਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ₹1,000 ਮਿਲਦੇ ਸਨ । 1:1 ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ 200 ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ । ਜੇ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ₹10 ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ₹2,000 ਮਿਲਣਗੇ । ਜੇ ਉਹ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਉਹੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ₹5 ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ₹1,000 ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ । ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ Passive Income ਪੈਸਿਵ ਇਨਕਮ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹੋ ।

2. ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਾਇਦੇ

ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਕਦ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬੋਨਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਦੂਜਾ, ਭਾਅ ਘਟਣ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਤੀਜਾ, ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਚੰਗਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

3. ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ ਧਾਰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ Mutual Fund ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ । ਫੰਡ ਮੈਨੇਜ਼ਰ ਜਿਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੰਡ ਦੇ ਪੋਰਟਫ਼ੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਭਾਅ ਅੱਧਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫੰਡ ਦੀ NAV ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ।

7. ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ

ਬੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਕਸਰ ਇੰਨੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਸਿੱਧੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਝ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

1. ਅਸਲ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ: ਬੋਨਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ । ਸ਼ੇਅਰ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਅ ਅੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਲੋਕ “ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ੇਅਰ” ਸੁਣ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਕਮਾਈ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਗ਼ਲਤ ਉਮੀਦ ਪਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਕਮਾਈ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਧੇ ।
2. ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ: ਭਾਅ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਸਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਸਸਤਾ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣਾ ਭਾਅ ਦੇ ਅੰਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ₹300 ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ₹3,000 ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ । ਹਰ ਵਾਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ।
3. ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬੋਨਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਜੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਦਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
4. ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦਾ ਬੋਝ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਪੈਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਹੜਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਆਮਦਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
5. ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਬੋਨਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਅ ਵੀ ਉਛਲਦਾ ਹੈ । ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਇਸ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੈ ਕੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਬੋਨਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ ।
6. ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਝੰਜਟ: ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬੋਨਸ ਨਾਲ ਚਾਰਟ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਅ ਸਿੱਧੇ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਲਿਮਟ ਆਰਡਰ ਜਾਂ ਸਟਾਪ ਲਾਸ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲਓ । ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ।

8. ਐਲਾਨ, ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ, ਐਕਸ-ਡੇਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ: ਬੋਨਸ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿਵੇਂ?

ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਐਲਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੋਨਸ ਪੱਕਾ ਮਿਲੇਗਾ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੋਨਸ ਮਿਲਣਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰੀਕ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

1. ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ

ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਬੋਰਡ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਬੋਨਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਆਮ ਮੀਟਿੰਗ ਜਾਂ ਪੋਸਟਲ ਬੈਲਟ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਐਲਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ।

2. ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ

ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ ਉਹ ਤਰੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਬੋਨਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ । ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਤਰੀਕ ਉੱਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮਿਲੇਗਾ । ਇਹ ਤਰੀਕ ਕੰਪਨੀ ਆਪ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ।

3. ਐਕਸ-ਡੇਟ

ਐਕਸ-ਡੇਟ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰ “ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ” ਵਿਕਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਰੀਦੇਗਾ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਬੋਨਸ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (T+1), ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਣਗੇ । ਇਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਐਡਜਸਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

4. ਕ੍ਰੈਡਿਟ

ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾ ਕੇ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

5. ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਦਾਹਰਣ

ਮੰਨ ਲਓ ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ 20 ਤਰੀਕ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ 18 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਲਏ ਤਾਂ ਉਹ 19 ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਡੀਮੈਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਓਗੇ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ 20 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਖਰੀਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਨਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ । ਅਸਲ ਮਿਤੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ NSE ਜਾਂ BSE ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰੋ ।

9. ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ । ਟੈਕਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਦੇ ਹੋ । ਇੱਥੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ । ਪਹਿਲੀ, ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਕੀਮਤ ਜ਼ੀਰੋ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਦੂਜੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬੋਨਸ ਅਲਾਟ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ।

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਲਓ । ਉਸਦੇ ਮੂਲ 100 ਸ਼ੇਅਰ ₹60,000 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਵਾਲੇ 100 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਜ਼ੀਰੋ ਹੈ । ਜੇ ਉਹ ਬੋਨਸ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰ 14 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ₹400 ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ₹40,000 ਮਿਲਣਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ ਗਿਣੇ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਗਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ।

ਲਿਸਟਡ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੇਲੇ ਲਾਗੂ ਦਰਾਂ ਇਹ ਹਨ: 12 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੱਖੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ 12.5% ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ₹1.25 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦਾ ਲਾਭ ਮੁਕਤ ਹੈ । 12 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਟੈਕਸ 20% ਹੈ । ਇਹ ਦਰਾਂ ਹਰ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲਓ ।

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਟੈਕਸ ਸਲੈਬ ਮੁਤਾਬਕ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੀ ਬਰੋਕਰ ਐਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਲਾਗਤ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਬੋਨਸ ਦੀ ਮਿਤੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ ।

10. ਅਸਲ ਮਿਸਾਲ: ਵਿਪਰੋ ਦਾ 2024 ਦਾ ਬੋਨਸ

ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਨ । ਇੱਕ ਅਸਲ ਮਿਸਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ । ਭਾਰਤੀ ਆਈ.ਟੀ. ਕੰਪਨੀ ਵਿਪਰੋ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ 1:1 ਬੋਨਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ੇਅਰ । ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ 3 ਦਸੰਬਰ 2024 ਸੀ । ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਬੋਨਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ।

ਜਿਸ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੋਲ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਪਰੋ ਦੇ 50 ਸ਼ੇਅਰ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ 50 ਹੋਰ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 100 ਹੋ ਗਏ । ਐਕਸ-ਡੇਟ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਪ ਵਿੱਚ ਭਾਅ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਸੀ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੋਟਿਸ NSE ਜਾਂ BSE ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦ ਪੜ੍ਹੋ ।

11. ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਲਈ ਬੋਨਸ ਦਾ ਮਤਲਬ

ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਲਈ ਬੋਨਸ ਇੱਕ ਆਮ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ । ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ । ਜੇ ਕਮਾਈ ਵਧਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਬੋਨਸ ਵਾਲੇ ਵਾਧੂ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਉਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ।

ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਬੋਨਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋਖ਼ਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਲਾਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਜਿਹੜਾ ਵਪਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਅ ਉੱਤੇ ਖਰੀਦ ਲਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਘਾਟਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਵੇਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਟੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ ।

ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਲਾ ਕੇ ਪੈਸਾ ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਦੀ ਤਰੀਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੋਨਸ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਪਡੇਟ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ।

12. ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਧਿਆਨ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲਾ

ਹਰ ਬੋਨਸ ਐਲਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਦੇਖੋ । ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਚ-ਸੂਚੀ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੋਨਸ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

• NSE ਜਾਂ BSE ਉੱਤੇ ਅਸਲ ਨੋਟਿਸ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ, ਰਿਕਾਰਡ ਡੇਟ ਅਤੇ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਪੱਕੇ ਕਰੋ
• ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
• ਕੰਪਨੀ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਫ਼ਲੋ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ
• ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਡਿਵੀਡੈਂਡ ਨੀਤੀ ਕੀ ਰਹੀ ਹੈ
• ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇਖੋ, ਸਿਰਫ਼ ਘਟੇ ਭਾਅ ਨੂੰ ਨਹੀਂ
• ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਂਚ ਲਓ
• ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਨਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਬਚੋ

13. ਆਮ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ

“ਬੋਨਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ”
ਬੋਨਸ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ । ਕਈ ਵਾਰ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਅ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਅ ਅੱਗੇ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

“ਮੈਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲ ਗਏ, ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਹੋ ਗਿਆ”
ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ । ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਉਸੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬੋਨਸ ਦੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ।

“ਐਕਸ-ਡੇਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੇਚ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਵੀ ਬੋਨਸ ਮਿਲੇਗਾ”
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਐਕਸ-ਡੇਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਤਾਂ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਭਾਅ ਦਾ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਵੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਨਸ ਦੇ ਸੱਟੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਅਕਸਰ ਉਲਟਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਰੋਕਰੇਜ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਭਾਅ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ।

“ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਟੈਕਸ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ”
ਬੋਨਸ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ । ਟੈਕਸ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਲਾਭ ਉੱਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਡੀਮੈਟ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਨ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ।

14. ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ

ਜੇ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ ਕਿ What is bonus share in Punjabi ਬੋਨਸ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਭਾਅ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਨਾਮ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਹੈ । ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਕਿੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਬੋਨਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੇਖਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ।

15. ਬੇਦਾਅਵਾ (Disclaimer):

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੈ । ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ, ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ Financial Advice ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ । ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਫ਼ੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ We are not responsible for your profit or loss। ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ SEBI ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ SEBI Registered Financial Advisor ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸਲਾਹ ਲਵੋ ।